“Blijf dit doen om Mij te gedenken” (Luc. 22,19)
Gedachten rondom “het leven vieren”
Binnen onze Kapelgemeenschap vieren we het leven op verschillende manieren. Afhankelijk van de voorgangers, koren en werkgroepen worden eigen accenten gelegd, met aandacht in de viering voor elkaars vreugde en verdriet, voor verstilling, bezinning en gebed. Daarbij voelen we ons verbonden met de Bijbelse traditie en laten we ons inspireren door het leven en de wijsheid van Jezus van Nazareth. Vertrouwd met de katholieke traditie zoeken we met elkaar een weg om de diversiteit van religieus besef ruimte te geven. En telkens gebeurt dat vanuit ons gevoel voor gelijkwaardigheid en respect en met de nodige creativiteit door toegewijde mensen.
Nog niet zo lang geleden gingen de Kruisheren ook voor. Als priesters verzorgden zij ieder op hun eigen manier een eucharistische viering, een zogenaamde Heilige Mis. Sommigen nog geheel in de lijn van de Rooms-Katholieke kerk, met de juiste instellingswoorden en rituelen, en anderen die vrijmoediger konden omgaan met teksten en rituelen. Dankzij hun priesterschap waren zij als rechtstreekse vertegenwoordiger van Jezus Christus gerechtigd door de R.K.-Kerk het brood en wijn te zegenen, te wijden, waardoor tijdens het gebed en het ritueel het brood en de wijn werden getransformeerd tot Lichaam en Bloed van Christus.
Op die manier kon de gemeenschap, door deel te nemen aan de tafel, één worden met Christus, en als gemeenschap het lichaam van Christus vormen. Dat ritueel wordt ook wel de consecratie genoemd en is voor de R.K.-Kerk het centrale sacrament waar de kerk op is gebaseerd. Andere ideeën of zienswijzen daarover zijn binnen de kerk onbespreekbaar en worden gezien als ketters, als afvallig of niet recht in de leer. Waarmee wordt gezegd hoe dierbaar dit sacrament voor de R.K.-Kerk is en hoe gevoelig het ligt hier iets anders over te zeggen of te schrijven.
In dit sacrament bevinden zich 2000 jaren geschiedenis en theologische inzichten, die niet zomaar zijn uit te wissen of te veranderen zijn. Terwijl ik dit schrijf ben ik me bewust van het precaire onderwerp om daar iets anders of te zeggen. Persoonlijk heb ik er meer dan 15 jaar voor nodig gehad om me daar wat vrijer in te voelen en daar ook naar te handelen. Daardoor kan ik me ook voorstellen dat het voor veel mensen heel moeilijk is om er anders naar te kijken of op een andere manier het te kunnen beleven. Dat hoeft ook niet! Want ieder heeft het recht om zijn of haar geloof op een eigen wijze te integreren in zijn of haar leven en zo als een mooi mens tot bloei te kunnen komen. Gezaghebbend daarbij is je eigen liefdevolle kompas en je relatie met jouw God, wiens beeld in jou zichtbaar en voelbaar aanwezig is.
Eucharistie
Als we met elkaar in gesprek gaan en vragen wat de eucharistie voor jou als mens betekent, dan krijgen we de meest uiteenlopende antwoorden. Voor de een betekent het woord helemaal niets, de volgende weet dat het iets met het katholieke geloof te maken heeft, weer iemand spreekt van een gevoel van er bij kunnen horen, een ander van het gevoel van uitsluiting, tot aan iemand die spreekt van de transsubstantiatie, een moeilijk woord dat staat voor de verandering van brood en wijn in het lichaam en bloed van Christus, wat door de een weer overdrachtelijk gezien moet worden en de ander het letterlijk neemt.
Spreken over eucharistie is als spreken over god, waarbij elke mens een eigen beeld voor ogen heeft, die hem of haar houvast biedt in het leven. Kom je aan god, dan kom je aan de diepere waarden van de mens zelf. Kom je aan de eucharistie, dan kom je aan de diepere waarden van het geloof.
Spreken over eucharistie en god is een hachelijke onderneming. Zeker waar mensen zo overtuigt zijn van hun persoonlijke kijk en er geen ruimte is om open te staan voor de ander.
Het woord ‘eucharistie’ is samengesteld uit de woorden ‘eu’ en ‘charis’, wat respectievelijk ‘goed’ en ‘schoonheid, blijdschap en dank’ betekent. Wanneer wij ‘eucharistie’ vieren, dan vieren wij onze dankbaarheid voor het goede dat ons gegeven is. Zoals Jezus zijn dank uitsprak voor het brood, de vissen en de wijn die hij ontving om te delen, zo danken wij onze God voor Jezus, die zijn liefde en zijn leven met ons wilde delen, als mens van vlees en bloed.
In zijn geest komen wij bij elkaar, delen we brood en wijn als belichaming van Jezus, die elke mens van harte uitnodigt om te eten van zijn tafel. Dit doen we om hem te gedenken en God te danken. Zo krijgt de viering een dienend karakter, die tegelijkertijd in dienst staat van Jezus en van alle aanwezigen, gevormd door het samenspel van gebeden en gezangen, rituelen en symbolen, woorden en stiltemomenten waarbij mensen allen een eigen rol en een eigen plek hebben om samen de liturgie te kunnen beleven.
Liturgie
‘Liturgie’ betekent dan ook ‘dienst voor het volk, voor de gemeenschap’, afkomstig van de woorden “leitos-van het volk’ en ‘ergon-werk’. Samen werken ten dienste van de gemeenschap. In deze gedachte is niet één iemand de liturg of de leider van de dienst, maar is de gemeenschap zelf de liturg en maken we met elkaar een plek en een moment om het leven te vieren.
Het leven vieren in heel haar volheid betekent niet alleen de feestelijke momenten aandacht geven, maar juist ook alles wat niet als feest wordt ervaren. We vieren het leven zoals we een vlieger laten vieren, we bezien het leven op een afstand, halen het naar ons toe, om weer los te kunnen laten, altijd in verbondenheid als een deel van ons bestaan.
Zo beschouwen we het leven in onszelf en buiten ons om, hebben we oog voor wat er leeft in onszelf en in de wereld om ons heen. Al vierende leren we in het loslaten het leven anders vast te houden, niet krampachtig met gesloten handen, maar met open handen het leven tegemoet te treden.
Al vierende wordt het hele leven een viering, zoals al biddende het leven één groot gebed kan zijn. Bidden is immers een liefdevolle gerichtheid op het leven in onszelf als ook een gerichtheid op het leven buiten ons.
Onze emoties, onze lichamelijke sensaties en persoonlijke gedachten, onze verlangens en behoeften worden innerlijk beschouwd, maar ook de gebeurtenissen om ons heen, dichtbij in onze familie en vriendenkringen, alsook alles wat ons raakt wat er in de wereld en met de aarde gebeurt.
Het leven vieren raakt aan het leven, en al vierende worden wij geraakt door het leven zelf. Het is in die geraaktheid, dat we ontdekken wat voor ons van waarde is, waar ons hart ligt en wat onze ziel beroert. Al luisterend naar het leven zelf komen we het op het spoor wat voor ons de Bron van Leven is, wat voor ons heilig is.
Heilig in de betekenis van waardevol, vol van betekenis, de moeite waard om te eerbiedigen en te waarderen. Het zijn de momenten waarop we voor even heilige grond betreden, om dan weer verder te gaan, het leven vierend zonder er een heilig huisje van te maken.
Sacrament
De liturgie die we samen vieren en beleven binnen de Kapelgemeenschap is een afspiegeling van het gevierde leven van alledag, waar we in de viering allen een eigen rol en betekenis hebben. In die zin spreekt de benedictijn Thomas Quartier[1] van liturgische spiritualiteit, als een open levenshouding gericht op het heilige in het concrete bestaan. Zo kan, volgens de benedictijn Wil Derkse, elke situatie sacramenteel zijn “het tuinonderhoud, de boekhouding en een verjaardagsfeestje” en is het sacrament niet afhankelijk van een juiste formulering van woorden die voorbehouden is aan een enkeling om die uit te spreken.
Het leven an sich is voor ieder van ons een heilig spel, zoals de liturgie van de viering ook een heilig spel is, waarbij men geen verschillen kent in de gemeenschap. “Men kent verschillende rollen en verschillende achtergronden, maar geen gradaties met betrekking tot het toebehoren tot het heilige spel en geen rollen die meer of minder belangrijk zijn,” aldus Thomas Quartier.
Consecratie betekent letterlijk: “samen (con) heiligen (sacrare)”. Heiligen doe je samen, als gemeenschap met elkaar. Daarmee krijgt het alledaagse een nieuwe glans, krijgen woorden een andere inhoud, worden brood en wijn de vertegenwoordigers van Jezus Christus en wordt in de verbondenheid met elkaar de verbinding met de Ene voelbaar.
Vieren in het licht van Jezus
Het leven vieren, in het licht van Jezus, is geen exclusieve aangelegenheid, maar vooral een inclusief gebeuren, waar ruimte is voor de weerbarstigheid alsook voor de hoop in het leven, waar we open staan voor gebrokenheid alsook voor wat heel maakt, waar we samen zoeken, samen zingen, samen bidden, samen breken en delen om met elkaar het heilige te kunnen ontvangen, te beleven en te doorleven, te inspireren en geïnspireerd te worden, ieder op een eigen wijze, jong of oud, zoekend of gelovig, zonder onderscheid, niemand uitgesloten.
Het leven vieren is de liefde vieren, in je en om je heen, als sacrament van dankbaarheid.
“Blijft dit doen om Mij te gedenken” (Luc. 22,19)
Erick Mickers
Kapelgemeenschap ter Linde, mei 2022
[1] Thomas Quartier, Liturgische spiritualiteit-Benedictijnse impulsen, Abdij van Berne, Heeswijk 2013
